Provincie Noord-Holland
vult monitoring ruimtelijke ontwikkelingen in
met ArcGIS

Provincies kunnen een proactieve rol spelen in het ondersteunen bij de aanpak van beleidsopgaven door gericht ontwikkelingen te monitoren. Bijvoorbeeld als gemeenten zoeken naar evenwichtig aanbod en nieuwe plannen maken voor bedrijfsruimte of kantoren. Daarvoor is complete en actuele data onmisbaar. Arny Plomp, adviseur ruimtelijke informatievoorziening, en Michel van Wijk, beleidsadviseur regionale economie, vertellen hoe de provincie Noord-Holland deze beleidsmonitoring invult. Dit proces start met gestructureerd en efficiënt inwinnen van de data. Door meer controle te krijgen over data-inzameling kan de provincie werken aan een goede oplossing.

“De provincie heeft nu als regisseur en facilitator een verbindende rol”, vertelt Michel van Wijk. “Vroeger ging regelgeving meer top-down naar de gemeente toe, maar tegenwoordig staan regionale afspraken centraal. De insteek is om als kennismakelaar inzicht te bieden in wat er speelt op de markt. Werken de regionale afspraken in de praktijk? Om die 'zachte' rol goed te kunnen vervullen wordt de 'harde' kant van cijfers en data steeds belangrijker. De provincie heeft als ambitie om dat als datagedreven organisatie meer in eigen beheer voor gemeenten te kunnen verzorgen.”


In het voorbeeld van de kantoren- en bedrijfsterreinenmonitor krijgt de provincie data van verschillende bronnen, waarvan de jaarlijkse enquête bij gemeenten er één is. “We willen alle relevante data inwinnen en verzamelen, zodat we het beleidsproces optimaal kunnen ondersteunen met heldere rapportages en slimme analyses”, vertelt Arny Plomp. "Een belangrijke vraag in dit geval is natuurlijk bijvoorbeeld wat staat er waar leeg?”. Samen met de gemeenten bespreekt de provincie een ontwikkelingsstrategie, waarbij jaarlijks wordt gekeken hoe het gaat en waar nodig wordt bijgestuurd.

“Als provincie willen we meer datagedreven werken en op deze manier lukt dat!”

Generieke applicatie

Er worden veel verschillende monitors uitgevoerd, denk daarbij naast het hierboven genoemde voorbeeld, aan onderwerpen als glastuinbouw, detailhandel en verblijfsrecreatie. “De monitors lijken op elkaar, maar hebben natuurlijk allemaal hun specifieke behoeften. Om daarin goed en efficiënt te kunnen faciliteren is er behoefte aan een zo generiek mogelijke applicatie waarmee we alle (ruimtelijke) data kunnen uitvragen bij gemeenten en die vervolgens kunnen analyseren en visualiseren”, legt Plomp uit. Na een zoektocht in de markt in 2017 kwam de provincie Noord-Holland uiteindelijk uit bij Esri. Voor het verzamelen van data viel de keuze op de app Survey123 for ArcGIS. Het analyseren en visualiseren gebeurt met ArcGIS Pro, ArcGIS-webapps en we hebben een rapportage-dashboardtool.


“In de configuratie van de app Survey123 in relatie met de ArcGIS-apps hebben we al meerdere malen wijzigingen aangebracht.” We gebruiken de oplossing al in de praktijk, maar blijven voortdurend kijken naar optimalisering van de samenhang, vertelt Plomp. “Enquêtes inrichten is redelijk flexibel, we kunnen snel vragen aanpassen en lijsten veranderen. De data komt vervolgens via een synchronisatieslag centraal in de database, dat was ook een wens. We hoeven dan geen nabewerking meer te doen." Plomp: “Direct na de inzameling is het mogelijk om op basis van geautomatiseerde processen het dashboard aan te passen. Door de automatiseringsslag tussen database en dashboard wordt de lijn tussen binnenkomst van de data en de presentatie kleiner. Doordat je snel dingen kunt aanpassen wordt de kwaliteit hoger en ik denk dat je daar uiteindelijk ook geld mee bespaart.”

Herkenbaar voor iedereen

Door deze oplossing creëert de provincie een eigen gereedschapsset om een monitoringsproces goed te laten verlopen. Omdat de provincie koos voor een modulaire oplossing vanuit de Web GIS-gedachte, waarbij er aparte applicaties worden gebruikt voor het inzamelen, het visualiseren en het analyseren, kan er desgewenst per onderdeel een applicatie worden aangepast of vervangen. Door de flexibiliteit vindt de toepassing inmiddels ook zijn weg naar andere plekken. “Voor de glastuinbouw zijn we inmiddels ook een pilot gestart”, vertelt Plomp. “Dat gaat natuurlijk vaker gebeuren.”


Van Wijk vult aan: “Voor de bedrijventerreinen en kantorenlocaties doen we dit jaar samen met Flevoland de enquête. Maar ook is er nu voor de Noord-Hollandse detailhandel een enquête, daar inventariseren we ook de plannen van gemeenten. Een groot voordeel is dat alles er straks vergelijkbaar uitziet. Gemeenteambtenaren veranderen nog wel eens van positie en als ze bijvoorbeeld van detailhandel naar bedrijfslocaties gaan is het ideaal als ze het systeem herkennen: kaartgedreven, waarbij door middel van klikken een vragenlijst omhoog komt.” Plomp: “Dat was daarom ook onderdeel van onze uitvraag: we willen het zo generiek mogelijk hebben, want dan kunnen we het 'kunstje' herhalen zonder daar een ontwikkelaar voor nodig te hebben. We hebben ondertussen ook eigen mensen die aan het meedenken zijn over het verbeteren van de voorkant. Het is ons eigen product geworden!”

Bedrijventerreinen intekenen

Met het zich eigen maken van de toepassing komen ook wensen naar boven. “We hebben bijvoorbeeld te maken met repeterende vragen”, vertelt Plomp. “En soms komt het voor in een enquête dat je niet van tevoren weet hoe vaak een bepaalde ontwikkeling voorkomt. De technologie ondersteunt dit, maar nog op de wijze zoals wij het gebruiken.” Ook zou Plomp graag zien dat gemeenten hun eigen bedrijventerreinen kunnen intekenen, dat kan op dit moment alleen nog via een op maat gemaakte workaround.”

Datagedreven werken

De provincie overlegt daarnaast ook al met gemeenten over de mogelijkheid om data niet eens per jaar, maar vaker of op eigen initiatief van gemeenten in te zamelen. Zover is het nog niet, vertelt Van Wijk: “Dat komt pas echt aan de orde wanneer alle data vergelijkbaar en goed ingevoerd wordt, met minder fouten bij de invoer.” Plomp: “Het is al een hele grote stap dat we nu alles bijna helemaal zelf doen, we de datavoorziening in eigen hand hebben en dat we het redelijk interactief bij de bron neerleggen.”

Toen Plomp voor het eerst betrokken raakte bij de data-inzameling voor beleidsmonitoring werd pas net de overstap gemaakt van papier naar digitaal. “Toen ging er nog iemand met A4-tjes langs de gemeenten en moesten we alles zelf digitaliseren”, herinnert hij zich. “Daarna gingen we over naar een maatwerkoplossing, maar die was heel rigide. Elke aanpassing kostte tijd en geld en alleen even de enquête aanpassen was er niet bij. Nu hebben we met standaard GIS de volgende stap gemaakt en hebben we veel meer invloed op de data, de momenten waarop we inzamelen en ook steeds meer op de verwerking ervan. Als provincie willen we meer datagedreven werken en op deze manier lukt dat!”

Podcast over slim ruimtegebruik

Leegstand is een van de opgaven in ruimtegebruik waar provincies voor staan. Het gaat dan ook steeds vaker over slim ruimtegebruik. Daar heb je een slimme kaart voor nodig, stellen Evert Wind en Richard Vermeeren. Beiden zijn ze customer success manager bij Esri Nederland. Harmen van Doorn ging met hen in gesprek over slim ruimtegebruik en de rol van de kaart daarin. Wat betekent een slimme kaart en hoe werkt het?


Naar de podcast

Meer informatie

Meer informatie over GIS voor Provincies is te vinden op de website van Esri Nederland


Tekst: Iddo Havinga

Beeld: Petra Fotografie

Audio: Miguel Lesy


Deel dit artikel: