De waterschappen hebben tot taak de waterkeringen in hun gebied in stand te houden en te beoordelen. Sinds 1 januari 2017 is daarvoor een nieuwe toetsingssystematiek van kracht, het zogenaamde Wettelijk beoordelingsinstrumentarium (WBI). Eén van de nieuwe eisen is, dat de beoordeling 'herleidbaar en betrouwbaar' wordt uitgevoerd. Daarmee krijgt datamanagement een belangrijke plek in het beoordelingsproces. Het probleem is echter, dat de gegevens die nodig zijn voor beoordeling, verdeeld zijn over verschillende bestandstypen en softwarepakketten. Dat bracht drie waterschappen ertoe om samen met Royal HaskoningDHV en Esri Nederland een methodiek te ontwikkelen. Een methodiek om boringen en sonderingen op te slaan en te beheren in één centrale database en om geotechnische lengteprofielen te visualiseren.

"Per locatie zien we nu exact hoe de ondergrond eruit ziet."

Niels Alferink

specialist geotechniek

Waterschap Rijn en IJssel was één van de initiatiefnemers van de gezamenlijke zoektocht. Niels Alferink, specialist geotechniek, en Emiel Huizinga, functioneel gegevensbeheerder waterkeringen, schetsen de uitdaging waar de waterschappen voor staan. Emiel: "Als waterschap zijn wij verantwoordelijk voor het beheer van onze waterkeringen. Daarbij gaat het om het dagelijks beheer, maar ook om het berekenen van de sterkte van de keringen en het in kaart brengen van de versterkingsopgave. We hebben namelijk de opdracht om al onze primaire waterkeringen voor 2050 te laten voldoen aan de nieuwe normen van de waterwet. Dat is een immense opgave, want we verwachten dat we een aanzienlijk deel van onze keringen moeten versterken om aan die normen te voldoen."

Datagedreven werken

Onze organisatie werkt steeds meer datagedreven, wat betekent dat we onze keuzes en afwegingen baseren op data. Daarmee is het kwalitatief beheer van data cruciaal geworden. Een voorbeeld waarbij we veel data nodig hebben is de versterkingsopgave. Met veel kwalitatieve gegevens zijn we beter in staat om doordacht te ontwerpen en mogelijkheden te creëren voor innovatieve dijkversterkingsmethoden. In het beheren van geo-informatie onderscheiden we vier stappen:

  1. Afbakenen Eerst leggen we de scope van onze gegevensverzameling vast. Welke gegevens hebben we nodig om ons werk goed te kunnen doen?
  2. Actualiseren en bijhouden Vervolgens moeten we zorgen dat die geselecteerde gegevens in het juiste formaat worden ingewonnen of omgezet èn altijd actueel gehouden worden. Daarvoor gebruiken we Esri-producten als GEONIS Blaeu en ArcGIS Pro. Kwaliteitscontroles doen we met Data Reviewer.
  3. Ontsluiten Om collega's toegang te geven tot gegevens maken we ook gebruik van Esri-technologie, zoals bijvoorbeeld GeoWeb, of ArcGIS Online.
  4. Gebruiken Deze data wordt in alle werkprocessen gebruikt. En bij het gebruik wordt de data omgezet naar informatie die ons helpt om onze werkprocessen uit te voeren. Bij het gebruik van data wordt dit omgezet in informatie zodat het bijdraagt aan de uitvoering van het beheer en versterking van onze waterkeringen.

Geotechnisch lengteprofiel (GTLP) tool

Niels: “Een voorbeeld hiervan is data over de opbouw en samenstelling van de ondergrond. De opbouw van de ondergrond is belangrijk om de sterkte van de dijk te bepalen. We beschikken over puntlocaties met ondergrondinformatie. We gebruiken geotechnische lengteprofielen om beter inzicht te krijgen in de opbouw van de ondergrond door de ondergronddata aan elkaar te relateren. Daarbij worden visualisaties van boringen en sonderingen geprojecteerd op een denkbeeldig verticaal vlak. Voorheen lieten we dat handmatig doen en dat is tijdrovend. In de tool die we nu ontwikkeld hebben, brengen we de ondergrond in kaart met puntgegevens. De tool visualiseert dat in 3D. In deze stap maken we van de data informatie. Dat helpt ons bij het interpreteren van de gegevens. Per locatie zien we nu exact hoe de ondergrond eruit ziet.”

Emiel: "We kunnen in de nabije toekomst ook gegevens aanvullen. Zo speelt bijvoorbeeld erosiebestendigheid van de waterkering een belangrijke rol in de sterkte. De erosiebestendigheid is afhankelijk van onder andere de ondergrond, de neerslag, de gebruiksfunctie en het vegetatietype. Door de GTLP-tool weten we hoe de ondergrond eruit ziet - bijvoorbeeld zand of klei - kunnen we daar de neerslaggegevens in ons beheergebied en de gebruiksfunctie aan elke vegetatie toevoegen. Door deze data in de toekomst te combineren kunnen we voorspellen welke vegetatie het meest kwetsbaar is in droge periodes. En dat stelt ons bijvoorbeeld in staat om gerichter te inspecteren en maatregelen te treffen."

In de koppelingen zit de meerwaarde

Niels: "Voor ons is de tool heel belangrijk. Wanneer je weinig info over de ondergrond hebt, ga je conservatief beoordelen en berekenen. En kies je eerder voor een grootschalige dijkversterking. Als je beter weet hoe de ondergrond eruit ziet, kun je misschien kiezen voor een gerichtere en efficiëntere lokale oplossing. Daarom is het zo belangrijk dat je alle gegevens zo goed mogelijk in kaart brengt." Hij gaat verder: "We werken er nu een jaar mee. We hebben 25 van onze 140 kilometer dijken in kaart gebracht. Dit jaar doen we weer 30 kilometer. Zo werken we toe naar een geheel ondergrondbeeld van onze waterkeringen. Vervolgens kunnen we deze gegevens ook koppelen met andere data, zoals diepere ondergrondmodellen, zandbanenkaart, historische ontwikkelingen in een gebied en dijkversterkingen. We kunnen nu makkelijker verklaren wat het verschil is tussen de onder- en bovengrond. Dat is de grote meerwaarde van de tool. Nu zien we bijvoorbeeld in één model dat een bepaald kleipakket relatief dikker is dan in het onderliggend gebied. Dan proberen wij te verklaren waarom er in de waterkering op dat punt zoveel klei aanwezig is.”

Emiel: “Dat is ook een mooi voorbeeld van meer datagedreven werken. We gebruiken nu steeds meer verschillende bronnen die we samenvoegen. Met de data die we gebruiken voor de beoordeling kunnen we vervolgens ook in andere werkprocessen winst behalen. Denk aan vergunningverlening, inspectie en calamiteiten maar ook versterkingsprojecten."

Meer informatie

Tekstschrijvers.nl

Tom Nauta

Deel dit artikel: