Alle gemeenten, provincies, waterschappen, netbeheerders en andere betrokkenen werken regionaal samen aan de Regionale Energiestrategie (RES). Dit is een instrument om samen keuzes te maken voor de opwekking van duurzame elektriciteit, de warmtetransitie en de daarvoor benodigde opslag en energie-infrastructuur. Het is één van de vele initiatieven naar aanleiding van het Klimaatakkoord. Veel overheden vragen zich nu af: hoe komen we tot deze strategie? En hoe kun je alle verschillende belangen daar goed in meenemen?

Theo Overduin van het IPO-team Energietransitie & Nationaal Programma RES (NPRES) deelt zijn ervaring hoe locatie-analyse via een GIS helpt bij de juiste keuzes. Het Klimaatakkoord bevat een samenhangend pakket aan maatregelen dat moet resulteren in een CO2-reductie van tenminste 49% in 2030 ten opzichte van het jaar 1990 (Nationaal Programma RES, 2019). Het Nationaal Programma RES ondersteunt de regio's bij het maken van de RES. Denk aan kennis ontwikkelen en delen, data ondersteuning (analyses, rekenmethodieken, et cetera) of informatie over het Klimaatakkoord.

"Locatie-analyses zijn een cruciaal onderdeel van het opstellen van een Regionale Energiestrategie (RES)."

Theo Overduin

IPO

Samenwerken in deelregio’s via één platform

Nederland is opgedeeld in 30 energie-regio’s. Gemeenten, provincies en waterschappen hebben zelf de grenzen van deze regio’s bepaald. Theo Overduin geeft daarbij aan: “De RES is niet alleen een inhoudelijk energie(transitie)vraagstuk, maar vooral ook een enorme opgave om alle betrokkenen en belanghebbenden op een goede manier te betrekken en tot een goede samenwerking te brengen.” Hij doelt op de eerste stappen die gezet worden in alle RES-regio’s, waarbij samenwerkingsovereenkomsten worden gesloten tussen de verschillende stakeholders. “In dit soort overeenkomsten worden ook de spelregels met elkaar afgesproken, bijvoorbeeld rondom de diverse belangen en hoe die meegenomen en afgewogen kunnen worden in een open proces.”


Voor het afstemmen van al deze belangen op een goede manier is een GIS-platform essentieel. Overduin bevestigt: “Locatie-analyses zijn een cruciaal onderdeel van het opstellen van een Regionale Energiestrategie (RES)”, aldus Overduin. “Het start al bij het begin, om voor elke regio überhaupt in kaart te brengen wat de belangen zijn. Elk afzonderlijk belang mag zijn eigen RES-kaart maken en vervolgens worden alle afzonderlijke sectorale / belangen kaarten over elkaar heen geprojecteerd.” Het ArcGIS-platform geeft inzicht in waar de uitdagingen zijn en hoe ze samenhangen. Ook kunnen alle stakeholders op het juiste moment de juiste informatie krijgen, waardoor informatie transparant en effectief gedeeld wordt. “Deze analysemethode is erg behulpzaam om uiteindelijk met respect voor ieders belang tot een afgewogen eindverhaal te komen, waarover dan besluitvorming kan plaatsvinden.”

Analyseren op basis van locatie voor de juiste keuzes

Daarnaast gaat het in een RES ook om het zoeken naar geschikte locaties voor bijvoorbeeld het duurzame opwekken van elektriciteit in de vorm van windturbines en/of grootschalige zonneparken. “Zorgvuldige locatiekeuze is hierbij van groot belang vanuit bijvoorbeeld de optiek van natuur en landschap, de aansluitmogelijkheden op de infrastructuur van netbeheerders, de planologische ruimte of juist beperkingen, denk aan zaken als laagvliegroutes, radarzonering, veiligheidszones.”


Hetzelfde geldt ook voor de uitdagingen op het gebied van de gebouwde omgeving en het aardgasvrij maken van alle woningen en andere gebouwen zoals scholen, bedrijven, kantoren, enzovoort. Overduin: “Ook hierbij spelen allerlei locatie-gebonden aspecten zoals: waar bevinden zich (alternatieve) warmtebronnen? Op welke locaties wordt die warmte juist gevraagd? Welke mogelijkheden zijn er om het aanbod van en de vraag naar warmte bij elkaar te brengen?


De heer Overduin is vastbesloten: “Een RES kan niet zonder uitgebreide ruimtelijke analyses, verkenningen, scenario’s, die allemaal –ook letterlijk- in kaart dienen te worden gebracht om ze daarna te kunnen bespreken met alle betrokkenen, zoals overheden, bedrijven, bewoners, investeerders, netbeheerders, woningbouwverenigingen en belangengroeperingen.

Tips voor andere gemeenten, provincies en waterschappen

Tijdens een innovatiesprint hebben de betrokkenen van de provincies Overijssel, Gelderland, de gemeente Wijhe-Olst en Enexis samen met Esri gewerkt aan informatieproducten voor de RES-regio West-Overijssel. Tijdens de innovatiesprint zijn verschillende methoden onderzocht om scenario’s te ontwikkelen en af te wegen.

Op basis van zijn eigen ervaring deelt Theo Overduin graag tips en tricks aan de andere RES-regio’s:

  • Betrek vanaf het begin alle stakeholders erbij en zorg dat mensen zich gehoord voelen.
  • Maak het proces van de RES open en transparant. Beloof geen dingen die je niet kunt waarmaken en communiceer daarin transparant dat het met veel verschillende belangen erbij hoort dat niet iedereen voor 100% zijn of haar zin of gelijk zal kunnen krijgen.
  • Maak zo veel mogelijk gebruik van betrouwbare, voor iedereen beschikbare (open) data, eenduidige begrippen, definities, standaarden, enzovoorts.
  • Besef je altijd terdege dat je met elkaar één (eenvoudige) taal moet spreken, besteed veel aandacht aan communicatie en dan vooral op een voor iedereen begrijpelijke manier (Jip & Janneke-taal).
  • Zoek naar zodanige oplossingen met elkaar dat er voor iedereen uiteindelijk iets te winnen valt en benut daarbij alle nu al beschikbare technieken, tools en mogelijkheden.
  • Denk oplossingsgericht! Probeer het te zien als nieuwe kansen en mogelijkheden die je met elkaar aangaat in plaats van dat het wordt opgedragen door de Rijksoverheid of dat wij verantwoordelijk zijn voor de vuile was van anderen.

De RES is in volle gang... en hoe zit dat bij u?

Wat heeft u nog nodig om aan de slag te gaan met de RES?

Meer informatie

Het ArcGIS-platform geeft elke belanghebbende passend inzicht in de samenhang tussen de opgaven, belangen en scenario’s. Bent u benieuwd hoe? In een workshop van een ochtend helpen we u naar de volgende stap.

Lees meer over het thema Klimaat op esri.nl/klimaat

Neem contact met ons op over dit artikel

Rosanne Vernooij

Freepik

Deel dit artikel: