In Rotterdam wordt hard gewerkt aan de bouw van De Zalmhaven. Drie verbonden woontorens midden in het centrum, waarvan de hoogste 215 meter hoog wordt. Bij de bouw speelt kennis van de bodem en ondergrond een grote rol. Vooral als het gaat om bodemenergie, fundering, bestaande ondergrondse elementen en infrastructuur. Een Digital Twin van de ondergrond biedt het gewenste inzicht.

De gemeente Rotterdam, bouwconcern BAM, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Esri Nederland kijken op basis van het praktijkvoorbeeld De Zalmhaven hoe visualisatie en analyse van data met behulp van digitale hulpmiddelen, zoals augmented reality (AR), kunnen helpen bij complexe ondergrondvraagstukken. Dit doen ze in opdracht van het overheidsprogramma Basisregistratie Ondergrond (BRO). We spreken met Martin Peersmann, programmamanager BRO en met Ruben aan de Stegge, specialist bij BAM Energie & Water.

Met behulp van augmented reality kijken naar De Zalmhaven

Het is druk onder de grond

“De druk op de gebruiksfunctie van de ondergrond in een stad als Rotterdam neemt toe”, vertelt Martin Peersmann. “Ruimte voor klimaatadaptatie en energiestrategie en bijvoorbeeld de binnenstedelijke verdichting met woningbouw spelen daarbij een rol. Daarom is het belangrijk om de ondergrond nauwkeurig in kaart te brengen.” Ruben aan de Stegge vult aan: “Er is veel informatie beschikbaar. Het is de kunst om beschikbare data van verschillende partijen bij elkaar te brengen en vervolgens de gecombineerde gegevens inzichtelijk te maken. Bij het project De Zalmhaven hebben we dit gedaan. Digitalisering speelt daarin een belangrijke rol. Als BAM willen we daarin een voortrekkersrol vervullen. Het is onze ambitie om digitalisering samen met de hele (bouw)keten in de vingers te krijgen.”

Onwenselijke scenario’s

”De Zalmhaven is onderdeel van de woningbouwopgave”, vervolgt Peersmann. ”In de basis hebben we te maken met vragen over onder meer warmte, elektriciteit, fundering, infrastructuur en de afvoer van afvalstoffen. In de ondergrond liggen al kabels, leidingen, rioleringen, boomwortels et cetera. Deze objecten bepalen mede de ruimte voor nieuwe aansluitingen en kunnen ook op plekken liggen waar je ze niet verwacht. Een verkeerd beeld kan leiden tot graafschade, meerkosten, onveilige situaties en vertraging van de bouw. Allemaal scenario's die onwenselijk zijn.” Aan de Stegge: “De warmte- en koudeopslag (WKO) is een goed voorbeeld. Het opslaan van energie in de bodem in de vorm van warmte of koude neemt de laatste jaren een grote vlucht. Tot nu toe leveren de installateurs van WKO’s rapporten op van vele tientallen pagina’s. Als je dat als bouwpartner moet doorlezen, kost dat veel tijd. Wij vinden dat het gebruik van schriftelijke documenten plaats moet maken voor visualisatie met behulp van digitale hulpmiddelen. Op die manier zie je in één oogopslag de juiste installatieplek, zodat de nieuwe WKO en alle WKO’s in de omgeving de maximale opbrengsten geven.”

Op de bouwplaats direct in augmented reality kijken naar de ondergrond

Data samenvoegen voor optimaal inzicht

In het praktijkvoorbeeld De Zalmhaven zijn in opdracht van de BRO GIS-datastandaarden (cityGML, I3S, SGY, XML), BIM-datastandaarden (IFC, AutoCad) en overige 3D-datastandaarden (onder andere OBJ) geïntegreerd uit verschillende domeinen. Aan de Stegge: ”Met behulp van Esri koppelden we alle databases aan elkaar. Dit levert een Digital Twin op van de ondergrond, een digitale kopie in 3D van de daadwerkelijke situatie. Dit koppelen we aan technische hulpmiddelen, zoals de AR-bril. Hiermee blijf je de echte wereld zien en voeg je via technologie extra informatie toe.” Peersmann: “Dat is heel handig voor multidisciplinaire teams die betrokken zijn bij de bouw van de Zalmhaventoren. De BIM-, GIS- en wetenschappelijke wereld komen bij elkaar. We combineren X, Y en Z, dat levert veel voordelen op. Iedereen kan de Digital Twin zien, van ontwerpers en bouwers tot bestuurders en burgers. Met de huidige computertechnologie maken we de ondergrond transparant.”

Belangrijke winst

Peersmann: “Wanneer de ondergrond een onzekere factor blijft, is het risico van faalkosten groot. De praktijk wijst uit dat de overheid als (bouw)opdrachtgever per jaar 120 tot 180 miljoen euro op faalkosten kan besparen door de inzet van digitale technologie. Ook daarom ben ik trots op dit praktijkvoorbeeld.” Aan de Stegge: ”Ik word blij van het feit dat de bouwwereld steeds meer digitale oplossingen omarmt. Daardoor werken alle betrokken partijen beter samen en verlopen projecten efficiënter dan in het verleden.”

De Zalmhaven in aanbouw

Samenwerking

Vanuit de gemeente Rotterdam is Christian Veldhuis, adviseur 3D en Digital Twinning, betrokken bij het project De Zalmhaven. Veldhuis: "In dit project komt de driehoek bedrijfsleven, lokale overheid en nationale overheid mooi samen. Zij voelen alle drie de noodzaak om samen verder te komen in de ruimtelijke ordening, beheer en toezicht van de stad. Data en samenwerken spelen daarin een zeer belangrijke rol. Een Digital Twin, de digitale weergave van de fysieke stad, kan daar enorm bij helpen."

BRO

Sinds 1 januari 2018 is de Wet Basisregistratie Ondergrond (BRO) van kracht. De registratiehouder is het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In deze wet is onder meer vastgelegd dat bestuursorganen de wettelijke taak hebben om gegevens over de ondergrond aan te leveren en te gebruiken. BRO ondersteunt de vier grote thema’s uit de nationale omgevingsvisie:

• ruimte voor klimaatadaptatie en energiestrategie; • duurzaam economisch groeipotentieel; • sterke en gezonde steden en regio's; • toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.

Meer informatie

Meer weten over Digital Twin of De Zalmhaven? Bekijk de Digital Twin-pagina op onze website.

Tekstschrijvers.nl

Tom Nauta en Willemijn Ruissen

Deel dit artikel: