De ruimtelijke uitdagingen op het gebied van wonen, klimaat en mobiliteit nemen toe. De gemeente Eindhoven heeft samen met de stedenbouwkundigen van PosadMaxwan een Ontwikkelperspectief 2040 voor het centrum van Eindhoven gemaakt. Vervolgens gaan ze nog een stap verder: verschillende scenario’s uit dit ontwikkelplan worden doorgerekend in een ‘digital twin’. Een primeur.

Toen Michiel Oomen – programmamanager Innovatie bij de gemeente Eindhoven – hoorde dat zijn collega’s bezig waren met het ontwikkelplan, greep hij de mogelijkheid aan om een onontgonnen gebied te verkennen; dat van digitale stadsmodellen. “We hebben behoefte aan sturingsinformatie voor deze grote opgave”, vertelt hij. “Maar zo’n ontwikkelplan is een statisch rapport. We wilden onderzoeken of we tot een dynamischere oplossing konden komen waar we de komende jaren op voort kunnen borduren. Je leest immers geen zestig pagina’s pdf om erachter te komen wat wel en niet kan.”

Complexe puzzel

Michiel geeft een voorbeeld. “Voor iedere woning die gebouwd wordt, willen we acht vierkante meter groen toevoegen. Daarnaast kijken we naar de floor space index; de verhouding tussen de bebouwing en de hoeveelheid grond. En naar de mixed use index; het percentage woningen ten opzichte van andere functies. Hiervoor hebben we benchmarks. Ook neemt de mobiliteitsbehoefte toe, terwijl de milieubelasting en het ruimtelijk beslag af moet nemen. Daarom kijken we bijvoorbeeld naar het percentage automobilisten ten opzichte van het aantal fietsers, voetgangers en OV-gebruikers. Het is een complexe puzzel, omdat alle variabelen met elkaar samenhangen.”

Inzichtelijk maken

De hele geografische informatievoorziening van de gemeente Eindhoven is gebaseerd op ArcGIS. Michiel: “We hebben al ontzettend veel data. Ik vroeg me af of we die informatie niet op een slimmere manier konden inzetten bij het bepalen van onze strategie voor de toekomst. Zo kwam ik bij Bert terecht.” Bert Vermeij, business developer bij Esri Nederland, vertelt: “Michiel wilde 3D-ontwerpscenario’s maken en de impact daarvan doorrekenen en inzichtelijk maken in een dashboard. ArcGIS Urban hebben we precies daarvoor ontwikkeld. Toen Michiel zich eind 2019 meldde, was dit product net beschikbaar.”

Gezonde verstedelijking

“In ArcGIS Urban kun je verschillende ontwerpen maken van je stad”, vervolgt Bert. “Elke functie in een stad heeft een bepaald ruimtegebruik en bepaalde dichtheden. Kijk je bijvoorbeeld naar woningen, dan heb je als variabelen de grootte van het bouwvlak en het aantal bouwlagen. Daar kun je mee spelen en kijken welke impact het heeft op andere variabelen. Zoals hoeveel mensen je kunt huisvesten, hoeveel banen dit oplevert en wat de impact is op bijvoorbeeld mobiliteit, natuur en groen en zaken als waterberging en hittestress.”

Van definitie naar data

Michiel besloot Esri Nederland te koppelen aan PosadMaxwan. Zij waren immers één van de partijen die het inhoudelijke plan maakten. Stedenbouwkundig ontwerper en GIS-specialist Tomer Shachaf vertelt: “Een splinternieuw platform vraagt om innovatieve oplossingen, we konden en wilden niet terugvallen op oude methodes. Bij dit project paste het ook wel om te experimenteren. Het was een test voor ons, voor Esri Nederland en voor gemeente Eindhoven. Er was gelukkig al veel data beschikbaar. In sommige gevallen moesten we nieuwe data genereren om kwalitatieve aspecten kwantificeerbaar maken. Denk aan ‘het behoud van de authentieke kwaliteit van de stad’. Hoe meet je zoiets? Samen met Michiel hebben we daar definities voor gemaakt. In dit geval door historische straatjes in kaart te brengen. Op die plekken is het zaak de ruimtelijke kwaliteit en de relatie met de omgeving te begrijpen. Zo kunnen we verdichten met behoud van de unieke kwaliteit.”

Visualiseren en onderbouwen

“In ArcGIS Urban kun je verschillende stedenbouwkundige scenario’s spiegelen aan de huidige situatie”, gaat Tomer verder. “Ook kun je verschillende scenario’s met elkaar vergelijken en kijken wat het beste past bij de ambities van de stad. Een theoretische visie wordt zo met hulp van ruimtelijke analyse vertaald in richtlijnen voor stadsontwikkeling. Op basis daarvan neem je onderbouwde beslissingen.” Daar was het Michiel precies om te doen. “Door te visualiseren, wordt beleid inzichtelijk. Daarom wil ik ArcGIS Urban ook gebruiken als communicatiemiddel. Zo kun je bijvoorbeeld aan een projectontwikkelaar onderbouwd uitleggen waarom woningen op een bepaalde plek wel of niet gebouwd kunnen worden.”

Proof of value

“Voor zover ik weet zijn wij de eerste die een ontwikkelperspectief kunnen dashboarden in een digital twin”, vervolgt Michiel. “Vaak zie je wel dat ze één thema inzichtelijk maken via een dashboard, of alleen de situatie zoals die is. Maar alle aspecten van stedenbouw samen is uniek. PosadMaxwan heeft de technologie van Esri daarvoor ook flink op de proef gesteld – en soms op creatieve wijze slimme combinaties gemaakt met andere ArcGIS-tools.” Ook Bert is onder de indruk. “PosadMaxwan was echt van toegevoegde waarde. Zij slaan, in dialoog met de vakexperts van de gemeente, de brug tussen de data-analyses, de 3D-modellen en de inhoud. Ik zie zeker een meerwaarde in die combinatie van expertise. Michiel noemde dit een ‘proof of value’; ofwel is het waardevol om op deze manier te werken? Ik weet wel zeker dat het antwoord ‘ja’ is!”

Borgen

Michiel knikt instemmend. “Specialisten en beleidsmakers binnen de gemeente reageerden enthousiast. Inmiddels hebben we de doorontwikkeling gekoppeld aan het Urban Development Initiative; een samenwerkingsverband van de gemeenten Eindhoven en Helmond, de TU/e, Brainport Development en Fraunhofer.” Michiel is trekker van het Digital City Program dat zich richt op digitale oplossingen van de integrale en duurzame stedelijke planning. Het maken van een Digital Twin en het gebruik van Virtual Reality staan hierin centraal. Inmiddels hebben twintig partners zich hierbij aangesloten waaronder Esri Nederland en Posad Maxwam. “Langs deze weg kunnen we kennis breder delen en gebruikmaken van de collectieve innovatiekracht voor de doorontwikkeling van de proof of value.’’

Ook aan de slag met een digital twin? Tips van Tomer, Michiel en Bert

Tomer: “Begin altijd met het stellen van de juiste vragen. Op basis daarvan kun je een heldere ambitie formuleren. In Eindhoven was dat het Ontwikkelperspectief 2040. Data vertellen je niet wat je moet doen en wat beter is. Je moet van je eigen ideeën uitgaan en die vervolgens onderbouwen met data.” Michiel: “Snel meerwaarde laten zien is belangrijk om mensen mee te krijgen. Wij gebruiken hiervoor een iteratieve methodiek met de stappen ‘do, show, scale, embed’. Snel iets neerzetten (do) en het daarna laten zien (show). Is het succesvol, dan kun je het op grotere schaal toepassen (scale). Vervolgens zul je het moeten verankeren in je organisatie (embed). Met onze proof of value hebben we de eerste twee stappen doorlopen.”

Bert: “Het succes zit ‘m in de manier waarop de gemeente Eindhoven dit project stuurde. Het was echt gericht op vernieuwing. Mijn tip voor andere gemeenten: kijk niet hoe nieuwe techniek past op de manier waarop je al werkt, maar kijk welke kansen techniek biedt om op een slimmere, creatievere en efficiëntere manier te gaan werken.”

Meer informatie

Wilt u meer weten over ArcGIS Urban? Neem contact met ons op via contact@esri.nl.

Tekstschrijvers.nl

Gemeente Eindhoven en Posad Maxwam

Deel dit artikel: