abonneer hier
Nooit meer een editie van
het Esri Magazine missen?
CONTACT
Tekst: Rob Hoekstra, Tekstschrijvers.nl Beeld: © The Right Direction en Magnific
Ondergronds ligt in Nederland een verborgen complexiteit. Alleen al in Leeuwarden liggen honderdduizenden meters aan kabels en leidingen van allerlei overlappende netwerken: gas, water, elektriciteit, telecom en warmte. Bij graafwerk gaat er dan helaas weleens wat mis, met vaak flinke schades en kosten tot gevolg. Gemeente Leeuwarden wil niet alleen graafschade voorkomen, maar ook maatschappelijke opgaven versnellen en de ondergrondse ruimte efficiënter benutten door ontwerp- en werkprocessen te verbeteren. Daarvoor werkt ze aan datagedreven beheer van kabels en leidingen door de geautomatiseerde verwerking van KLIC-gegevens te integreren in GIS en CAD. Dit doet de gemeente samen met The Right Direction BV. Al binnen een jaar na de introductie van deze oplossing plukt Leeuwarden de vruchten.
Slimmere manier van dataverwerking
om honderden meldingen. "Deze data is beschikbaar via het Kadaster, maar die werd en wordt beperkt benut", zegt Rienk Kuipers, teamleider geo-informatie bij gemeente Leeuwarden. "De data werd vooral gebruikt om te voorkomen dat een graafmachine een kabel raakt. Daar komt nog eens bij dat we deze gegevens handmatig moesten verwerken; bestand voor bestand, project voor project. Het was vaak losse datablokjes aan elkaar lassen."
KLIC-meldingen zijn wettelijk voorgeschreven door de WIBON (Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken). Iedereen die machinaal in de grond wil graven, als bedrijf of als particulier, moet een KLIC-melding doen bij het Kadaster. Via zo'n melding weet je precies waar je kunt graven en voorkom je dat je vitale leidingen of kabels raakt. Het opvolgen van deze graafmeldingen gebeurt in opdracht van netbeheerders. In Leeuwarden gaat het jaarlijks
Van operationeel naar strategisch
De toekomst: kabels en leidingen als sleutel
voor de ondergrond
Volgens Kuipers zou het mooi zijn als alle KLIC-data uiteindelijk open data is: "KLIC kan een feestje zijn voor iedereen! Maar dat wordt vooralsnog tegengehouden door wetgeving, veiligheidsvraagstukken en privacy. Aan de ene kant is het begrijpelijk dat je de kwetsbaarheid van een netwerk niet wilt blootleggen en zo mogelijke 'saboteurs' in de kaart kunt spelen. Maar als je gewoon een paar euro neertelt voor een KLIC-melding is die informatie ook beschikbaar. Het belangrijkste argument voor open data is dat we uiteindelijk de kwaliteit van de data verhogen en de data breder kunnen benutten voor de meest uiteenlopende vraagstukken." Etten is het daar helemaal mee eens: "Door verschillen te signaleren, bijvoorbeeld door KLIC-data en de rioolkaart te vergelijken, kun je zien waar rioolbuizen kruisen met stroomkabels en leidingen, en zodoende graafschade voorkomen, ruimtelijke projecten beter plannen en faalkosten minimaliseren."
Al met al laat Leeuwarden zien dat met de juiste integratie het proces volledig te automatiseren is. "Voor een van de grootste ingenieursbureaus van Nederland richten we ook een dergelijke oplossing in. Daarbij is dan niet de gemeentegrens, maar de grens van het projectgebied het uitgangspunt", voegt Etten nog toe. Zo is en wordt KLIC een strategisch instrument voor de ondergrond van morgen.
Wat begon als een middel om graafschade te voorkomen via KLIC, is inmiddels dus uitgegroeid tot iets groters. Doordat de data betrouwbaar, actueel en breed toegankelijk is via het ArcGIS-platform en GeoWeb, verschuift het gesprek in Leeuwarden van 'waar kan ik veilig graven' naar 'hoe richten we de ondergrondse en bovengrondse ruimte slimmer in'. "Details rondom kabels en leidingen hebben we goed in beeld. We weten zodoende waar we rekening mee moeten houden. Kabels efficiënter bundelen, de aanleg van warmtenetten en energienetwerken versnellen, ontwerp- en werkprocessen verbeteren: het zijn allemaal vraagstukken die dichterbij komen zodra je weet wat er onder de grond ligt, zonder daar telkens opnieuw handmatig onderzoek naar te hoeven doen. Data wordt zodoende direct gekoppeld aan besluitvorming", aldus Kuipers.
De techniek om de KLIC-data toegankelijker te maken en te integreren in de dagelijkse processen heet KLIC Genius. "Dit SaaS-platform hebben we ontwikkeld en regelt de aanvraag van KLIC-leveringen rechtstreeks bij het Kadaster, verwerkt en converteert de binnengekomen data automatisch, en stuurt een seintje zodra alles klaarstaat voor gebruik", zegt Etten. "Hiervoor heb je geen speciale accounts nodig, geen omslachtige handmatige stappen: inloggen kan met het systeem naar keuze, en de data komt binnen als Feature Service in de eigen ArcGIS Enterprise-omgeving én als AutoCAD-tekening volgens de NLCS-standaard." De cijfers voor Leeuwarden laten zien hoe omvangrijk de operatie is: 83 oriëntatiemeldingen leverden samen 4.546.959 features op (punten, lijnen en vlakken). Alles bij elkaar goed voor 7,1 GB aan data. Elke drie maanden wordt deze data ververst. Daarnaast is er voor veldmedewerkers een geoptimaliseerde weergave in ArcGIS Field Maps; het hele proces, van aanvraag tot bruikbare data, verloopt vrijwel zonder handmatige tussenkomst.
Kuipers vervolgt: "Juist omdat we die KLIC-informatie zo vaak nodig hebben en gebruiken, zijn we op zoek gegaan naar een slimmere, geautomatiseerde manier van dataverwerking. Daarnaast zien we mogelijkheden om de data breder in te zetten voor ruimtelijke ordening, vergunningverlening, gebiedsontwikkeling of het versnellen van opgaven als woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie. De wetgeving verbiedt breder gebruik niet, maar nodigt er ook niet toe uit. Het gevolg: een enorme potentiële waarde die in onze optiek grotendeels onaangeroerd bleef liggen. Ik kende vanuit een eerdere samenwerking Mannus Etten van The Right Direction en heb contact met hem gezocht om samen op zoek te gaan naar mogelijkheden voor een datagedreven manier van werken samen met KLIC-meldingen op de kaart."
Meer informatie?
Bekijk hier de presentatie (PDF) over dit onderwerp tijdens Esri Connect 2026. Meer weten? Neem contact op!
"We zijn begonnen met onderzoek naar de mogelijkheden en beschikbare KLIC-data in Leeuwarden", vertelt Mannus Etten, eigenaar van The Right Direction dat zich richt op dienstverlening en beheer en ontwikkeling van geospatial applicaties. Het bedrijf is aangesloten bij het Esri Partner Network. "Uitgangspunt was dat het verwerken en analyseren van KLIC-data niet langer geïsoleerde, handmatig processen zijn, maar een geautomatiseerde informatiestroom die direct instroomt in GIS en CAD. Het idee erachter is simpel maar krachtig: één databron, ongewijzigd gepresenteerd aan alle gebruikers: een echte single source of truth. Niet alleen voor assetbeheerders en civieltechnische tekenaars, maar voor iedereen binnen de organisatie die met de ondergrondse ruimte te maken heeft. KLIC-data verandert zo van een operationeel hulpmiddel tot basisinformatie voor de hele gemeente."
KLIC-meldingen zijn wettelijk voorgeschreven door de WIBON (Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken). Iedereen die machinaal in de grond wil graven, als bedrijf of als particulier, moet een KLIC-melding doen bij het Kadaster. Via zo'n melding weet je precies waar je kunt graven en voorkom je dat je vitale leidingen of kabels raakt. Het opvolgen van deze graafmeldingen gebeurt in opdracht van netbeheerders. In Leeuwarden gaat het jaarlijks om honderden meldingen. "Deze data is beschikbaar via het Kadaster, maar die werd en wordt beperkt benut", zegt Rienk Kuipers, teamleider geo-informatie bij gemeente Leeuwarden. "De data werd vooral gebruikt om te voorkomen dat een graafmachine een kabel raakt. Daar komt nog eens bij dat we deze gegevens handmatig moesten verwerken; bestand voor bestand, project voor project. Het was vaak losse datablokjes aan elkaar lassen."
Volgens Kuipers zou het mooi zijn als alle KLIC-data uiteindelijk open data is: "KLIC kan een feestje zijn voor iedereen! Maar dat wordt vooralsnog tegengehouden door wetgeving, veiligheidsvraagstukken en privacy. Aan de ene kant is het begrijpelijk dat je de kwetsbaarheid van een netwerk niet wilt blootleggen en zo mogelijke 'saboteurs' in de kaart kunt spelen. Maar als je gewoon een paar euro neertelt voor een KLIC-melding is die informatie ook beschikbaar. Het belangrijkste argument voor open data is dat we uiteindelijk de kwaliteit van de data verhogen en de data breder kunnen benutten voor de meest uiteenlopende vraagstukken." Etten is het daar helemaal mee eens: "Door verschillen te signaleren, bijvoorbeeld door KLIC-data en de rioolkaart te vergelijken, kun je zien waar rioolbuizen kruisen met stroomkabels en leidingen, en zodoende graafschade voorkomen, ruimtelijke projecten beter plannen en faalkosten minimaliseren."
Al met al laat Leeuwarden zien dat met de juiste integratie het proces volledig te automatiseren is. "Voor een van de grootste ingenieursbureaus van Nederland richten we ook een dergelijke oplossing in. Daarbij is dan niet de gemeentegrens, maar de grens van het projectgebied het uitgangspunt", voegt Etten nog toe. Zo is en wordt KLIC een strategisch instrument voor de ondergrond van morgen.
De toekomst: kabels en leidingen als sleutel
voor de ondergrond
Van operationeel naar strategisch
Wat begon als een middel om graafschade te voorkomen via KLIC, is inmiddels dus uitgegroeid tot iets groters. Doordat de data betrouwbaar, actueel en breed toegankelijk is via het ArcGIS-platform en GeoWeb, verschuift het gesprek in Leeuwarden van 'waar kan ik veilig graven' naar 'hoe richten we de ondergrondse en bovengrondse ruimte slimmer in'. "Details rondom kabels en leidingen hebben we goed in beeld. We weten zodoende waar we rekening mee moeten houden. Kabels efficiënter bundelen, de aanleg van warmtenetten en energienetwerken versnellen, ontwerp- en werkprocessen verbeteren: het zijn allemaal vraagstukken die dichterbij komen zodra je weet wat er onder de grond ligt, zonder daar telkens opnieuw handmatig onderzoek naar te hoeven doen. Data wordt zodoende direct gekoppeld aan besluitvorming", aldus Kuipers.
De techniek om de KLIC-data toegankelijker te maken en te integreren in de dagelijkse processen heet KLIC Genius. "Dit SaaS-platform hebben we ontwikkeld en regelt de aanvraag van KLIC-leveringen rechtstreeks bij het Kadaster, verwerkt en converteert de binnengekomen data automatisch, en stuurt een seintje zodra alles klaarstaat voor gebruik", zegt Etten. "Hiervoor heb je geen speciale accounts nodig, geen omslachtige handmatige stappen: inloggen kan met het systeem naar keuze, en de data komt binnen als Feature Service in de eigen ArcGIS Enterprise-omgeving én als AutoCAD-tekening volgens de NLCS-standaard." De cijfers voor Leeuwarden laten zien hoe omvangrijk de operatie is: 83 oriëntatiemeldingen leverden samen 4.546.959 features op (punten, lijnen en vlakken). Alles bij elkaar goed voor 7,1 GB aan data. Elke drie maanden wordt deze data ververst. Daarnaast is er voor veldmedewerkers een geoptimaliseerde weergave in ArcGIS Field Maps; het hele proces, van aanvraag tot bruikbare data, verloopt vrijwel zonder handmatige tussenkomst.
"We zijn begonnen met onderzoek naar de mogelijkheden en beschikbare KLIC-data in Leeuwarden", vertelt Mannus Etten, eigenaar van The Right Direction dat zich richt op dienstverlening en beheer en ontwikkeling van geospatial applicaties. Het bedrijf is aangesloten bij het Esri Partner Network. "Uitgangspunt was dat het verwerken en analyseren van KLIC-data niet langer geïsoleerde, handmatig processen zijn, maar een geautomatiseerde informatiestroom die direct instroomt in GIS en CAD. Het idee erachter is simpel maar krachtig: één databron, ongewijzigd gepresenteerd aan alle gebruikers: een echte single source of truth. Niet alleen voor assetbeheerders en civieltechnische tekenaars, maar voor iedereen binnen de organisatie die met de ondergrondse ruimte te maken heeft. KLIC-data verandert zo van een operationeel hulpmiddel tot basisinformatie voor de hele gemeente."
Tekst: Rob Hoekstra, Tekstschrijvers.nl Beeld: © The Right Direction en Magnific
Kuipers vervolgt: "Juist omdat we die KLIC-informatie zo vaak nodig hebben en gebruiken, zijn we op zoek gegaan naar een slimmere, geautomatiseerde manier van dataverwerking. Daarnaast zien we mogelijkheden om de data breder in te zetten voor ruimtelijke ordening, vergunningverlening, gebiedsontwikkeling of het versnellen van opgaven als woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie. De wetgeving verbiedt breder gebruik niet, maar nodigt er ook niet toe uit. Het gevolg: een enorme potentiële waarde die in onze optiek grotendeels onaangeroerd bleef liggen. Ik kende vanuit een eerdere samenwerking Mannus Etten van The Right Direction en heb contact met hem gezocht om samen op zoek te gaan naar mogelijkheden voor een datagedreven manier van werken samen met KLIC-meldingen op de kaart."
Ondergronds ligt in Nederland een verborgen complexiteit. Alleen al in Leeuwarden liggen honderdduizenden meters aan kabels en leidingen van allerlei overlappende netwerken: gas, water, elektriciteit, telecom en warmte. Bij graafwerk gaat er dan helaas weleens wat mis, met vaak flinke schades en kosten tot gevolg. Gemeente Leeuwarden wil niet alleen graafschade voorkomen, maar ook maatschappelijke opgaven versnellen en de ondergrondse ruimte efficiënter benutten door ontwerp- en werkprocessen te verbeteren. Daarvoor werkt ze aan datagedreven beheer van kabels en leidingen door de geautomatiseerde verwerking van KLIC-gegevens te integreren in GIS en CAD. Dit doet de gemeente samen met The Right Direction BV. Al binnen een jaar na de introductie van deze oplossing plukt Leeuwarden de vruchten.
CONTACT
Meer informatie?
Bekijk hier de presentatie (PDF) over dit onderwerp tijdens Esri Connect 2026. Meer weten? Neem contact op!
